Za ból przewlekły kręgosłupa w największym stopniu odpowiada stan zapalny. Związki chemiczne w nim zawarte powodują drażnienie zakończeń nerwowych, co wytwarza segment nadwrażliwy – nadmierne pobudzenie rdzenia kręgowego. Układ nerwowy obronnie powoduje napięcie mięśni, zmniejszając drenaż żylny, co doprowadza do mechanizmu błędnego koła, z którego trudno wyjść bez pomocy z zewnątrz.
W tym artykule zajmiemy się odpowiedzią na pytanie: co powoduje stan zapalny? W myśl zasady: lepiej zapobiegać niż leczyć.
Przyczyna stanu zapalnego
Badania dowodzą, że za stan zapalny w obrębie kręgosłupa odpowiadają m.in. bakterie migrujące z jelit (Li, W., Lai, K., Chopra, N. et al. Gut-disc axis: A cause of intervertebral disc degeneration and low back pain? Eur Spine J 31, 917–925, 2022). Prawdopodobnie jest to związane z nieszczelną barierą jelitową, która w otoczeniu wszechobecnej, skażonej chemią żywności jest skazana na uszkodzenie (barierę zaburza również kortyzol – hormon stresu).
Krążek stawowy jest dla bakterii idealnym miejscem do rozwoju, ponieważ panuje tam środowisko beztlenowe. Bakterie, takie jak P. acnes, zwiększają wydzielanie cytokin zapalnych, co prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego doprowadzającego do degeneracji pierścienia włóknistego oraz nadmiernej aktywacji osteoklastów (nadbudowa kości dająca obraz zmian zwyrodnieniowych).
Li, W., Lai, K., Chopra, N. et al. Gut-disc axis: A cause of intervertebral disc degeneration and low back pain?. Eur Spine J 31, 917–925 (2022). https://doi.org/10.1007/s00586-022-07152-8
Skoro wiemy, że jesteśmy narażeni na nieszczelną barierę jelitową, drugą linią obrony jest nasz układ odpornościowy. Za kontrolowanie i wygaszanie stanu zapalnego odpowiada witamina D3, która może być wytwarzana w skórze pod wpływem promieni słonecznych lub dostarczana z pożywieniem – w tym przypadku wraz z tłuszczami.
Aby witamina D3 stała się przydatna dla organizmu, musi przejść określone przemiany: najpierw w wątrobie do metabolitu 25(OH)D3, a następnie w nerkach do 1,25(OH)₂D3. Do tych przemian niezbędny jest magnez. Jednak aby witamina D3 mogła w pełni regulować stan zapalny, potrzebuje również wsparcia witaminy A oraz cynku, które aktywują jej receptory.
Quesada-Gomez JM, Lopez-Miranda J, Entrenas-Castillo M, Casado-Díaz A, Nogues Y Solans X, Mansur JL, Bouillon R. Vitamin D Endocrine System and COVID-19: Treatment with Calcifediol. Nutrients. 2022 Jun 29;14(13):2716. doi: 10.3390/nu14132716. PMID: 35807895; PMCID: PMC9268645.
Rola tłuszczu
Jak już wiemy, witamina D jest rozpuszczalna w tłuszczach, dlatego ich spożycie jest istotne w utrzymaniu jej odpowiedniego poziomu. Wyróżniamy trzy grupy tłuszczów, na bazie których wytworzą się prostaglandyny których zadaniem jest regulacja stanu zapalnego.
Do prawidłowego przetwarzania kwasów tłuszczowych LA (np. olej słonecznikowy, kukurydziany) oraz ALA (np. olej lniany, z orzechów włoskich) organizm potrzebuje enzymu delta-6-desaturazy. W przypadku niedoboru enzymu, powinno się spożywać kwasy tłuszczowe GLA (olej z wiesiołka, ogórecznika), oraz EPA (tran, oleje z ryb).
Schemat przemiany kwasów tłuszczowych. Problem desaturacji LA w GLA i ALA w EPA zaburzy powstawanie prostaglandyn 1 i 3. Równowaga między nimi jest istotna w kontrolowaniu stanu zapalnego.
Problemy z delta-6-desaturazą
U pacjentów z nieaktywną delta-6-desaturazą konieczne jest spożywanie bardziej aktywnych, droższych i trudniej dostępnych form tłuszczu: GLA (olej z wiesiołka) oraz EPA (tran). Na ich podstawie powstają hormony w postaci prostaglandyn, których celem jest regulacja stanu zapalnego.
Co hamuje aktywację enzymu?
- spożywanie tłuszczów trans w przetworzonej żywności,
- nadmiar alkoholu,
- nadmiar glukozy,
- katecholaminy (stres),
- metale ciężkie (aluminium, rtęć).
Aktywacji enzymu sprzyjają:
- witamina B6 (zdarzają się przypadki pacjentów z zaburzonym metabolizmem tej witaminy – wówczas należy suplementować jej aktywną formę P-5-P),
- magnez,
- cynk,
- białko.
Złodzieje magnezu
Niedobór magnezu utrudnia tworzenie delta-6-desaturazy niezbędnej do przetwarzania tłuszczów. Najczęściej wykonuje się badanie magnezu w surowicy krwi, które ocenia jedynie 1% magnezu w organizmie. Kluczowe pytanie brzmi: Czy magnez z krwi trafia do komórek w odpowiedniej formie? W tym celu wykonuje się badanie poziomu magnezu RBC, oceniające jego zawartość w erytrocytach.
Mam wielu pacjentów, którzy suplementują magnez – jego poziom w surowicy mieści się w normie, jednak występują objawy niedoboru, takie jak:
- skurcze mięśni,
- przewlekłe zmęczenie,
- bóle głowy,
- problemy ze snem,
- drętwienie kończyn,
- przewlekłe bóle zapalne.
Nawet najdroższy suplement magnezu w największych ilościach nie uzupełni niedoboru, jeżeli:
- spożywasz pełne zboża – kwas fitynowy wiąże magnez, uniemożliwiając jego wchłanianie (warto wybierać chleb na zakwasie),
- przyjmujesz leki IPP na zgagę, które hamują wydzielanie kwasu żołądkowego (magnez wymaga kwaśnego środowiska),
- nadużywasz alkoholu niszczącego kosmki jelitowe,
- przyjmujesz leki moczopędne na nadciśnienie – magnez jest wydalany wraz z wodą,
- spożywasz nadmiar cukru – wyciąga on wodę wraz z magnezem, a insulinooporność hamuje jego odzysk w nerkach,
- żyjesz w przewlekłym stresie – kortyzol wypycha magnez z komórek do krwi,
- masz niedobór witaminy B6 (transportuje magnez do komórek) lub witaminy D3 (umożliwia jego wchłanianie w jelitach),
- suplementujesz bardzo wysokie dawki witaminy D3, co zużywa zapasy magnezu.
Niedobór magnezu rzadko jest problemem jego ilości – częściej wynika z „dziurawego wiadra”, które należy uszczelnić, eliminując powyższe czynniki.
Jak żyć?
Nasze ciało funkcjonuje w skomplikowanym środowisku. Nie istnieje jeden złoty środek na pozbycie się bólu – najczęściej jest on efektem wielu niedoborów, zanieczyszczeń, stresu i nieprawidłowego ruchu. W kontekście stanu zapalnego zadbaj o odpowiednią podaż witamin A, D, B, magnezu oraz tłuszczów, jednocześnie unikając czynników, które je „kradną”.
Wygaszaj stany zapalne poprzez regularną aktywność fizyczną. Nasze ciało w toku ewolucji przystosowało się do ciągłego ruchu – jeśli będziesz mu w tym przeszkadzać, ból będzie Ci często towarzyszył.
Rola osteopaty
Dziedzina badająca wpływ mikroelementów na organizm człowieka to medycyna ortomolekularna, znana również dietetykom i naturopatom – to do tych specjalistów należy zwracać się w przypadku niedoborów. Zadaniem osteopaty jest zebranie wywiadu oraz wykonanie badania funkcjonalnego. Jeżeli zostanie wykluczony czynnik mechaniczny bólu, a wywiad będzie sugerował problem metaboliczny, pacjent zostanie skierowany do odpowiedniego specjalisty.
Dzięki metodzie P-DTR można określić prawdopodobne niedobory witamin i minerałów. Przy osłabionym odruchu miotatycznym podaje się pacjentowi niewielkie dawki witamin, minerałów lub tłuszczów, poszukując substancji normotonizującej odruch. Przykładowo: przy wyhamowanym mięśniu czworogłowym można podać tran. Jeżeli poprawi on reakcję, sprawdza się olej lniany. Jeśli ten nie przyniesie efektu, można podejrzewać problem z delta-6-desaturazą.
W takiej sytuacji należy ocenić wpływ magnezu, witaminy B6 lub P-5-P. Jeżeli tylko P-5-P poprawia odruch miotatyczny, można postawić diagnozę zaburzenia metabolicznego: stan zapalny wynikający z dysbalansu prostaglandyn spowodowanego nieprawidłowym metabolizmem witaminy B6. Wówczas zaleca się suplementację jej aktywnej formy oraz poszukiwanie przyczyny zaburzonego metabolizmu.
Z taką diagnozą pacjent powinien udać się do specjalisty medycyny ortomolekularnej w celu dobrania odpowiednich dawek suplementów, diety oraz ustalenia przyczyny problemów z metabolizmem witaminy B6.